Verdriet met een glimlach

Tijdens een samenzijn worden herinneringen opgehaald dat vader het gaspedaal intrapte in plaats van de rem, terwijl vader zei dat het glad was. Een dochter vertelt hoe haar vader altijd de afstandsbediening kwijt was en deze later teruggevonden werd in de koelkast.

Een kleindochter die zegt dat opa de allerbeste pannenkoeken bakte, behalve die ene keer dat hij zout met suiker verwarde. Een familie die twijfelt of het lievelingslied van hun moeder nu wel of niet ‘gepast’ is, en uiteindelijk besluit: dit was zij, dus we doen het gewoon.

Een echtgenote die zegt dat de uitvaart in de kerk of een aula hoort plaats te vinden en dan toch vragend kijkt. Haar zoon zegt: “Pa deed niet alles volgens het boekje, dus zullen we zijn uitvaart doen in jullie favoriete restaurant?”

Als mensen aan een uitvaart denken, denken ze vaak aan stilte. Aan zwarte kleding, zachte stemmen en zakdoeken in jaszakken. En ja, die momenten zijn er. Natuurlijk zijn die er. Maar wat veel mensen niet weten, is dat er rond afscheid ook vaak gelachen wordt.

In mijn werk zie ik dat een goed afscheid niet altijd plechtig hoeft te zijn, dat het niet stil moet zijn en niet volgens vaste regels. Het moet vooral kloppen bij de persoon die is overleden, bij de mensen die achterblijven.

Soms betekent dat klassieke muziek en stilte, soms een uitvaart op een plek die niet alledaags is, soms koffie met cake, soms een glas wijn, een hardrocknummer of wordt er gelachen om een grap die iedereen meteen herkent.

En dat mag. Niet omdat het verdriet minder is, juist niet. Soms komt de lach precies op het moment dat de tranen dichtbij zijn.

Humor werkt vaak als een natuurlijke ontlading in een verdrietige periode. Of het nu gaat om een smakelijke anekdote tijdens een speech of een vooraf opgenomen grap van de overledene, een lach kan enorm troostend en verbindend zijn.

Juist een lach is vaak het moment waarop iemand weer even levend wordt. Niet als naam op een kaart, niet als foto naast een bloemstuk, maar als mens. De man die altijd te laat kwam. De vrouw die geen kop koffie kon zetten zonder er een oordeel bij te serveren. De vriend die zelfs zijn eigen uitvaart te formeel zou hebben gevonden.

Verdriet en liefde wonen vaak in dezelfde kamer. En waar liefde is, zijn verhalen. Waar verhalen zijn, komt soms ook een glimlach.

Misschien is dat wel het mooiste aan afscheid nemen: dat je nog één keer samen voelt wie iemand was. Niet alleen door de tranen, maar ook door de lach.

Verdriet met een glimlach is misschien wel de eerlijkste vorm van missen. Het zegt: het doet pijn, maar wat was het waardevol. Ik ben iets kwijt, maar ik heb het wel gehad.

Het zegt ook: ik huil niet alleen om het einde, ik glimlach ook om alles wat eraan voorafging.

Misschien is dat de kunst: niet kiezen tussen huilen en lachen. Ze mogen naast elkaar bestaan.

De traan en de glimlach.

Sharon Heukels - Mahler

‍